Vijf jaar na Sky ECC-kraak: drugscriminaliteit in België onverminderd actief
In maart 2021 leidde de kraak van versleutelde communicatiedienst Sky ECC tot 48 arrestaties in België. Vijf jaar later gaat de drugshandel onverdroten door.
Vijf jaar later: de erfenis van de grootste telecomkraak in de Belgische recherchegeschiedenis
VRT NWS maakt de balans op van het Sky ECC-onderzoek, vijf jaar nadat een gecoördineerde politieoperatie het versleutelde communicatiesysteem openenbrak en de Belgische drugswereld op zijn grondvesten deed daveren.
Op 9 maart 2021, om 5 uur 's ochtends, klonk in de oortjes van 1.600 agenten gelijktijdig het commando: go-go-go. Huiszoekingen volgden op meer dan 200 adressen in België. Via een speciaal voor de operatie ontwikkelde applicatie hield het hoofdkwartier bij de Brusselse federale gerechtelijke politie (FGP) voortdurend bij wie waar werd aangetroffen en wanneer werd buitengegaan. Tegen de avond stond de teller op 48 arrestaties, de inbeslagname van 1,2 miljoen euro, 8 luxevoertuigen en grote hoeveelheden cocaïne.
"We beleven een mijlpaal in de geschiedenis van het recherchewerk", zei Yve Driesen, baas van de Antwerpse FGP, op de drukbijgewoonde persconferentie die volgde. "Ik ben enorm fier op wat werd gerealiseerd."
Hoe het begon: een ontvoering in Antwerpen in 2016
De kiemen voor dit onderzoek lagen in november 2016, toen Younes El M., bijgenaamd 'El Magico', werd ontvoerd vlak bij het Antwerpse Sportpaleis — een ontvoering gesitueerd in het drugsmilieu. Antwerpse FGP-speurders stootten bij dat onderzoek voor het eerst op een Sky ECC-toestel: een gsm waarmee gecommuniceerd kon worden zonder dat derden konden meelezen of meeluisteren.
Binnen een jaar tijd werden meer dan 100 dergelijke versleutelde toestellen aangetroffen, verspreid over een veertigtal dossiers van zware criminaliteit. Telkens wanneer een telefoon in beslag werd genomen, werd het apparaat vanop afstand gewist. De professionele frustratie groeide, maar werd omgezet in vastberadenheid. "We hebben onze tanden erin gezet en niet meer losgelaten", vertelden de twee Antwerpse speurders die aan de basis van het onderzoek lagen.
Een fundamenteel andere manier van rechercheren
In mei 2018 werd de sectie georganiseerde criminaliteit van het federaal parket bij het onderzoek betrokken, omwille van de schaal en de complexe juridisch-technische vragen die opwierp.
Het onderzoek week af van de klassieke recherchemethode. Normaal vertrekken speurders van de feiten — een moord, een transport — en zoeken ze naar bewijzen om bij de daders uit te komen. Hier was het omgekeerd: de speurders beschikten over een massa bewijs en moesten van daaruit een dossier opbouwen. Vrij snel bleek dat Sky ECC wereldwijd werd gebruikt, maar opvallend geconcentreerd in België en in het bijzonder in het Antwerpse havengebied — een duidelijk verband met drugsinvoer.
In 2019 startten België, Frankrijk en Nederland een gezamenlijk gerechtelijk onderzoek naar een criminele organisatie. Later sloten ook Amerikaanse autoriteiten zich aan. Een zogenoemd Joint Investigation Team (JIT) nam SkyGlobal onder de loep — het Canadese bedrijf dat Sky ECC op de markt bracht.
Technische en juridische hobbels
De centrale uitdaging: hoe toegang krijgen tot de versleutelde communicatie op een manier die standhield voor de rechtbank? De oplossing werd gevonden in de Boedapestconventie, het internationaal verdrag dat de strijd tegen cybercriminaliteit regelt. In België werd onderzoeksrechter Philippe Van Linthout aangesteld, gespecialiseerd in cybercriminaliteit.
Van juni 2019 tot maart 2021 onderschepte het JIT communicatie via twee servers in het Franse Roubaix. Een Franse onderzoeksrechter vaardigde daartoe een tapmaatregel uit. Het duurde een jaar vooraleer de speurders daadwerkelijk toegang kregen tot de inhoud van de berichten. De ambitie was om liefst 170.000 gebruikers te observeren.
SkyGlobal hield intussen vol dat het bedrijf zijn diensten aanbood uit louter privacyoverwegingen. "Wij geven privacy terug aan wie het toebehoort", luidde de boodschap. In een officieel statement bevestigde het bedrijf dat het geen tekstberichten, foto's, video's, telefoonnummers, geboortedatums, metadata, IP-adressen of gebruikerslocaties zou overdragen aan wetshandhavers. Het systeem werd door het bedrijf als 100 procent beveiligd aangeprezen.
114 moorden voorkomen, volgens Europol
Eens de politie volledige toegang had tot de berichten, ontvouwde zich een panoramisch beeld van de georganiseerde misdaad. Europol-topvrouw Catherine De Bolle stelde dat de kraak 114 moorden heeft voorkomen. "We konden alles rechtstreeks meevolgen: transporten, uithalingen, ontvoeringen, onthoofdingen", aldus De Bolle.
Vijf jaar later: een blijvend probleem
Ondanks tientallen processen en honderden arrestaties in de nasleep van de Sky ECC-kraak blijft de drugshandel in België onverminderd actief. Criminelen zijn intussen overgeschakeld naar andere versleutelde communicatiekanalen. Het onderzoek, dat officieel startte in 2016 en zijn hoogtepunt kende in februari en maart 2021 toen de politie volledige toegang verwierf tot de berichten en de grote razzia uitvoerde, geldt als een van de meest ambitieuze rechercheoperaties ooit in de strijd tegen de georganiseerde criminaliteit in Europa — maar heeft de fundamentele dynamiek van de internationale drugshandel niet gebroken.
Source: VRT NWS